Living

Karin Borghouts

Het is volstrekt mogelijk dat het vermeend eigene als vreemd wordt ervaren en het vermeend vreemde als eigen.

In tijden van etnische polarisatie wordt veel belang gehecht aan verschillen tussen culturen. De verschillen worden opgezocht en benoemd. Het multicultureel failliet van onze samenleving is hier voor een belangrijk deel debet aan. Het lijkt de behoefte aan een mono cultureel perspectief te legitimeren. Het terugplooien op de eigen cultuur wordt ingegeven door angst voor verlies aan eigenheid. Een eigenheid die in gevaar lijkt gebracht te worden door verandering, door het vreemde, door de ander.

In een grootstedelijke context is het vreemde, de ander ruim vertegenwoordigd. Diversiteit is een wezenlijk kenmerk van een stad. De ander ontwijken is haast onmogelijk. De ontmoeting wordt er dagelijks ‘geprovoceerd’. In die context zijn wij op zoek gegaan naar verschillen tussen culturen.

Living001!.jpg

Vierentwintig families van diverse etnische origine hebben in Living model gestaan voor de aanwezige diversiteit in Brussel. Vierentwintig families met kinderen in de leeftijd van 10 – 12 jaar waren bereid om hun intimiteit met ons te delen. Zij hebben ons een exclusieve blik binnenskamers gegund.

In het boek ‘Living, reflecties over diversiteit en identiteit’ * staat de ‘living’, de ruimte van volwassenen bij uitstek, centraal. Het is de plaats waar de identiteit van de familie is af te lezen aan de inrichting van het interieur. Het interieur van de living laat zien wie er wonen en wat belangrijk wordt gevonden.

Sober en afstandelijk heeft Karin Borghouts, kunstenaar/fotograaf de living van families van verschillende etnische origine gefotografeerd. Het zijn haarscherpe foto’s die de ruimte vastleggen. De rijkdom aan details fascineert en zet aan tot onderzoek. Welke familie gaat hierachter schuil? De dominante aanwezigheid van het tv-toestel in de living valt op. Blijkbaar wordt de identiteit van een familie eveneens bepaald door factoren die van buitenaf de huiskamer binnendringen.

Living004!.jpg

Johan de Vos, fotografierecensent, geeft duiding bij de foto’s van Living. In zijn artikel ‘Een icoon boven de dampkap’ besteed hij aandacht aan fotografie en aan de pose van de verschillende interieurs voor de fotocamera van de kunstenaar.

Concrete personen ontbreken op de foto’s in Living. De afwezigheid ervan creëert ruimte voor verbeelding en voor teksten die, op afzonderlijke pagina’s in het boek, de bewoners en meer specifiek de kinderen representeren. De aanwezigheid van de kinderen wordt opgeroepen door hun ‘faits divers’ en hun uitspraken over levensbeschouwelijke onderwerpen zoals vriendschap, vreemdeling, dood, geluk, e.d.

De combinatie van foto’s en tekst drukken op een bijzondere manier uit wie in de living woont en leeft. Zij illustreren de ‘way of living’ van de familie. Af en toe is een ‘exotisch’ interieur te zien maar overwegend huiskamers die op elkaar lijken. Vaak is het moeilijk om te achterhalen wat de herkomst van de familie is.

De origine lijkt op de foto’s en in de uitspraken minder bepalend voor de beeldvorming te zijn dan de specifieke identiteit van de families.

Door het ‘normale leven’ in Living te ‘bevragen’, wordt het verschil in culturen grotendeels geneutraliseerd. Foto’s en uitspraken zijn tussen de families onderling bijna inwisselbaar geworden.

Dieter Lesage, filosoof, gaat hier nader op in. Hij schrijft in zijn artikel ‘Kleine filosofie van de living’, het volgende.

Wat in het ene interieur tekenen zijn van een bepaalde herkomst, zijn in het andere interieur herinneringen aan bepaalde omzwervingen. Zo kan een Marokkaanse waterpijp zowel een teken willen zijn van ‘het eigene’, als van ‘het vreemde’.

Het is volstrekt mogelijk dat het vermeend eigene als vreemd wordt ervaren en het vermeend vreemde als eigen.’

In die zin is Living een intieme ontmoeting met verschillende families waarbij de identiteit meer centraal staat dan de herkomst. Door de verschillende identiteiten te belichten wordt de diversiteit zichtbaar gemaakt en schetst Living het beeld van eenheid in verscheidenheid.

Living005.jpg

Living is een esthetisch verslag van een woonomgeving, een reconstructie van onze vooronderstellingen, van onze denkbeelden over etniciteit. Het is de opdracht van kunst om onze vooronderstellingen te doorbreken, om het onbenoembare in ons aan te raken. Kunst wil de identiteit in ons bevestigen door het andere naar boven te halen. Kunst wil het andere, waarmee wij niet vertrouwd zijn, veruiterlijken.

De angst voor diversiteit, voor de ander of voor het vreemde ligt dan ook niet zo zeer buiten maar meer in onszelf. Het is de opgave om die angst te herkennen.

Hopelijk kan Living hier toe bijdragen

Jan Knops


Artikels bij dit project:
Kleine filosofie van de living door Dieter Lesage
Een icoon boven de dampkap door Johan De Vos


* ‘Living, reflecties over diversiteit en identiteit’ is het product van samenwerking tussen vzw Initia, bureau voor kunst- en cultuurinitiatieven, Kristel Adriaens van Yota!, deelwerking van vzw Jes Brussel, De Markten in Brussel, Steunpunt Intercultureel Onderwijs, Gent en Karin Borghouts, kunstenaar/fotograaf.

Credits
Jongeren: Tugcé Bulut, Veronika Bokina, Eva Van Eeckhout, Chadida El Azizi, Tilly De Rechter, Mirvjena Miluka, Ode Windels, Binu Adhikari Uttam, Youssra El Kababri, Arne Vanhoyweghen, Gershon Annoh, Lara Knops, Ichrak El Rhaba, Charlotte Keizers, Clara Groot Crego, Titi-Lola Kuku, Mimi Verloren Van Themaat, Octavia Kint, Lalé Ulger, Roeland Van Hummelen, Francesco Jimenez, Anton Kolesnik, Martijn Vanhoyweghen
Fotografie: Karin Borghouts
Tekstbijdragen van: Jan Knops, redactie, Dieter Lesage, filosoof, Johan de Vos, fotografie-recensent
Nederlands / Frans / Engels
Uitgever: Mens & Cultuur Uitgevers, Gent, 2006. / ISBN 90-77135-13-8
Funding: Kunsten en Erfgoed

Expo
Hogeschool Universiteit Brussel / 9 november 2011 – 28 oktober 2011.
Flagey Brussel, Festival van de filosofie /november 2008
Humanistisch Centrum Ronse / 18 februari – 14 april 2008
Stadhuis Oostende / 3 september – 14 september 2007
Wereldcentrum, Gent / 2 mei – 4 juni 2007
Provinciaal Noord Zuid Centrum, Roeselare / 24 januari – 17 februari 2007
Cultureel Centrum Leopoldsburg / 8 november – 28 november 2006
De Markten, Brussel / 19 januari – 19 februari 2006